Yukarı

Sermaye Piyasası Nedir? Sermaye Piyasası Araçları Nelerdir?

Sermaye Piyasaları denilince aklımıza ilk olarak borsa, hisse senedi, tahvil-bono, döviz, altın gibi menkul kıymetler gelmektedir. Günümüzde ekonominin son derece öne çıkması, bu menkul kıymetlerin değerleri de  toplumun her alanından bireyleri oldukça yakından ilgilendirmektedir. Sermaye piyasalarında bu menkul kıymetlere sahip olabilmek için yeterli derecede tasarrufların sağlanması gerekmektedir. Finansal piyasalardaki canlılık ancak toplumdaki tasarrufların artmasıyla birlikte oluşmaktadır. Bunun için ekonominin iyi olması gerekmektedir. Dolayısıyla finansal piyasalarda tasarruf fazlası olanlar ile borç talep eden arz sahipleri buluşurlar. İki taraf arasındaki fon transferini ise finans piyasalarındaki aracı kuruluşlar sağlamaktadır.

Finansal piyasaları para ve sermaye piyasaları olarak iki ana büyük başlığa ayrıştırabiliriz. Para piyasaları kısa vadeli olması nedeniyle sermaye piyasalarından ayrışmaktadır. Para piyasasını üç alt başlıkta toparlayabiliriz. Bunlar Bankalar Arası Piyasa, Merkez Bankası Piyasası ve Takasbank Piyasasıdır. Para piyasasının işleyişi bakımından  sermaye piyasalarından bir farklı yoktur.  En önemli fark, menkul kıymeti ihraç edeninin önemi yoktur. Piyasa fiili olarak önem kazanmıştır. Sermaye piyasalarında aracı ihraç eden ihracatçı ile doğrudan karşılaşılan birinci piyasayı takip eden ikincil piyasanın genelde organize borsalar olmasıdır. Para piyasaları da organize olabildiği gibi genelde tezgah üstü formatta işlem yapılmaktadır. TCMB Piyasası sistemler arasındaki en organize olanıdır. Takasbank para piyasası da aynı ilkelerde çalışır ve tek muhatap ile teminat esasına dayanarak işleyiş gösterir. Bankalar arası para piyasası güven esasına dayalı olarak çalışır. Piyasa katılımcıları birbirlerinin risklerini üstlenirler ve birbirlerine limitler tanırlar. Günümüzde en fazla bilinen para piyasası araçlarından bazıları Hazine Bonosu, Repo, Banka Mevduatı, Finansman Bonoları, Banka Bonoları, Varlığa Dayalı Menkul Kıymetleri sayabiliriz.

Sermaye Piyasası Araçları Nelerdir?

Sermaye, kelime anlamı itibariyle, “orta veya uzun vadeli fon” olarak adlandırılmaktadır.  Orta ve uzun vadeli bu fonların arz ve talebinin aracı kuruluşlar aracılığı ile menkul kıymetlere bağlı olarak karşılaştığı piyasa, Sermaye Piyasalarıdır. Bu fonun bir taraftan diğer tarafa transfer edilebilmesi için menkul kıymet araçları oluşturulmuştur. Bu araçların fonu talep edenler ile fonu arz edenler arasında el değişimine aracılık eden kurumlar ise  finansal kuruluşlardır. Sermaye piyasası birincil piyasa ve ikincil piyasa olarak iki aşamada oluşum göstermektedir. Birincil piyasada ilk kez dolaşıma çıkan bir menkul değerin, ihraçcısı ile talep edeni piyasada doğrudan karşılaşır. İkincil piyasa ise menkul kıymetin işlem gördüğü piyasadır. Hisse senetleri, tahviller, hazine bonoları, gelir ortaklığı senetleri, gayrimenkul sertifikaları, borsa yatırım fonları gibi bir çok menkul kıymet sermaye piyasasının önemli araçlarından biridir.

Sermaye piyasaları, ekonomiye kaynak yaratma, sermayenin tabana yayılması, özelleştirme çabalarının hayata geçirilmesi ve likidite sağlama amacıyla ekonomiye sağladığı önemli yararları sayabiliriz. Burada ki esas ana amaç ülkede ki açığa çıkan tasarrufların yeniden yatırıma dönüşmesidir. Özel işletmelerin iş piyasasında büyümesi ve gelişmesi için çoğu zaman kaynaklara ihtiyacı vardır. İşletmeler çıkarttıkları tahvil ve hisse senetleri ile ihtiyaçları olan yatırım sermayesini elde edebilirler. Borçlanma araçlarını satın alan tasarruf sahipleri arz sahiplerini borçlandırarak bu fonlamayı yaparlar. Dolayısıyla tasarruf sahipleri tahvil aldıklarında bir nevi kredi veren taraf olur, hisse senedi aldıklarında ise işletmelere ortak olur. Tahvil alanlar aynı zamanda kupon ödemelerinden faiz, hisse senetlerinden ise temettü geliri elde ederler. Tüm bu sistemi denetleyen , regüle eden ve hile ile dolandırıcılığa karşı güven sağlama ve tüm bu işlemlerin yasal düzende gerçekleşmesini sağlamak için Sermaye Piyasası Kurulu, SPK, Başbakanlığa bağlı bir kurum olarak faaliyet göstermektedir.

Paylaş